Krinke Kesmes een vroeg imaginair
reisverhaal
1. Leg uit waarom en hoe imaginaire reisverslagen in dienst stonden van de
Verlichting.
Imaginaire reisverslagen beschreven landen en gebieden, met volken, waar
alles beter was. Schrijvers van de Verlichting gebruikte dit genre om te dromen
over betere samenlevingen.
2. Waarom kozen verlichte schrijvers volgens jou voor een onbewoond eiland
om iemand een nieuw bestaan te laten opbouwen?
Hier hadden ze niet de beperkingen van al bestaande volkeren die eigen
geloven en gewoontes hadden. Ze konden helemaal bij het begin beginnen en dus
de perfecte samenleving beschrijven. De persoon kon zo dus helemaal zichzelf
zijn en zijn eigen idealen nastreven.
3. Ga naar de tekstpagina Krinke Kesmes en lees het tekstfragment. De
hoofdpersoon is volmaakt gelukkig met zijn eenzame, eenvoudige, zelf opgebouwde
bestaan. Hij is vrij en blij. Ook dit is een manier om de lezer aan het denken
te zetten. Probeer te verklaren waarom.
Als deze man zo gelukkig is met zijn eenzame, eenvoudige, zelf opgebouwde
bestaan, misschien kan de lezer dat dan ook wel. De lezer zou niet zo bezig
moeten zijn met alle problemen om zich heen maar blij zijn met wat hij heeft.
Want een eenzaam en eenvoudig leven kan alsnog voor geluk zorgen.
Vernieuwing op het toneel
1. Waarom bloeit het toneelleven in de Noordelijke Nederlanden minder dan
in de Zuidelijke Nederlanden?
In de Zuidelijke Nederlanden deden veel amateurs aan toneel en waren er
velen compagnies. Ook was er schooltoneel, opgevoerd door studenten. Er werden
voornamelijk Katholieke stukken opgevoerd. In de Noordelijke Nederlanden waren
religieuze stukken verboden door de Protestantse kerk. Ook mocht en er op
zondagen en feestdagen geen toneelstukken opgevoerd worden.
2. Waarom waren burgerlijke treurspelen modern?
Burgerlijke treurspelen gingen niet over Bijbelse helden maar over het leed
van gewone burgers in de toen moderne tijden van de verlichting. Het publiek
kon zich hier beter mee identificeren. Hiervoor gingen toneelstukken over de
kerk of waren het Frans-classicistische stukken. De stukken bevatte een les
waar mensen van konden leren om een beter, verlicht mens te worden.
3. Lees de auteurspagina over Pieter Langendijk en het terzijde over het
Frans-classicisme. Waarom zou Langendijk voornamelijk over de liefde hebben
geschreven?
In de tijd van Pieter Langendijk viel het niet mee een levenspartner te vinden.
Hiervoor gebruikte mensen vaak contactadvertenties, relatiebemiddelingsbureaus
en zelfs chatboxen. Veel mensen deden zich beter en rijker voor dan ze in
werkelijk waren om zo een levenspartner te vinden. Langedijk trouwde zelf pas
laat en misschien was dit de reden dat hij hierover schreef.
Kinderliteratuur
1. Waarom waren de kindergedichten van Van Alphen zo succesvol?
Hij schreef gedichten waarin in eenvoudige kindertaal Nederlandse kinderen
met typisch Nederlandse problemen aan bod kwamen. De gedichten gaan over
herkenbare situaties thuis en leert kinderen hoe ze zich moeten gedragen. Elke
gedichtje bevat een wijze les.
2. Leg uit waarom kinderliteratuur eigenlijk net zo leerzaam was voor
ouders als voor kinderen.
Sommige schrijvers maakte gebruik van kindergedichtjes om er politieke
standpunten in te stoppen. Dus werden de kindergedichtjes ook voor ouders
leerzaam.
3. Lees de tekstpagina De kleine Grandisson. De schrijfster wil met dit
boek kinderen het goede voorbeeld te geven. Leg aan de hand van Karels avontuur
uit wat er zo goed of bijzonder is aan zijn gedrag.
Hij redt een oude man uit het water. Hij is de hele nacht ongerust geweest
over de zieke en iedereen thuis omdat ze niet wisten waar hij was. Heeft het
bed opgeofferd voor de zieke en sliep zelf op het stro. Oftewel hij is de
perfecte jongen, hij helpt andere en maakt zich zorgen om iedereen.
Literatuur en revolutie
1. Probeer te verklaren waarom tijdschriften belangrijk zijn voor het
ontstaan van een publieke opinie.
Via tijdschriften kunnen schrijvers kort maar krachtig hun mening kwijt en
kunnen mensen reageren. Tijdschriften worden door meer mensen gelezen dan
boeken en zo worden meer mensen geïnformeerd over het onderwerp. Schrijvers
kunnen mensen in tijdschriften overtuigen van hun eigen mening. Er ontstaat dus
sneller en gemakkelijker een publieke opinie.
2. Janus is een beschermgod met twee gezichten die ieder een kant opkijken.
Leg uit waarom het literair-politieke weekblad Janus (1787) voor deze titel
gekozen zou kunnen hebben.
Het literair-politieke weekblad genaamd Janus verkondigde verschillende
meningen. Ze bespraken beide de patriotten en de orangisten. De ene keer
verdedigden ze dus de patriotten en zijn ze tegen de orangisten en de andere
keer is het precies andersom. Het tijdschrift heeft dus tweegezichten.
3. Ga naar de auteurspagina Jacobus Bellamy en klik op het terzijde
‘Jacobus Bellamy als patriottisch dichter’. Lees het fragment. Leg uit hoe
Bellamy met dit gedicht over stadhouder Willem V bijdroeg aan de publieke
opinie.
Jacobus Bellamy schrijft zo hatelijk over Willem V dat de lezer hem
waarschijnlijk gaat geloven. Hij toont geen twijfel dat Willem V een verrader
is hij is ervan overtuigd. Dit brengt hij over op de lezer en zo wordt er al
snel een publieke opinie gevormd dat Willem V inderdaad een verrader is.
Multiculti: literatuur in de koloniën
1. Er is een groot verschil tussen gedichten als die van Mauricius en het
werk van Hogendorp en Haafner, dat om andere redenen werd geschreven. Leg uit.
Mauricius schreef gedichten over hoe goed hij zelf wel niet was en wat de
koloniën wel niet aan hem te danken hadden. Hij was voor de slavernij.
Hogendrop en Haafner daarentegen waren het helemaal niet eens met de manier hoe
de Europeanen zich gedroegen en wouden slavernij afschaffen. Zij schreven juist
over al het leed dat de oorspronkelijke bewoners aangedaan werd.
2. Dirk van Hogendorps Kraspoekol, of de slavernij, een felle aanval op het
koloniale systeem, werd in 1801 in de Haagse schouwburg opgevoerd. Daar
veroorzaakte het zoveel weerstand, dat al na de eerste akte het spel moest
worden gestaakt, wegens geschreeuw, gefluit en vechtpartijen in de zaal. Wat
zou de reden geweest kunnen zijn voor de woede van het publiek?
Het zou kunnen zijn dat het publiek niet in wou zien hoe slecht de mensen
in de koloniën behandelt werden en het niet eens waren met het toneelstuk. Ze
dachten dat dit allemaal nep was en dat Hogendorp overdreef ze wouden niet zelf
als de slechte jongens geportretteerd worden.
Of het zou kunnen zijn dat ze geshockt waren door wat er eigenlijk aan de
hand was in de Koloniën en boos zijn geworden omdat ze er iets aan wouden doen.
3. Lees de auteurspagina over Jacob Haafner en het bijbehorende
tekstfragment in het terzijde. Wat is volgens Haafner het verschil tussen
Aziaten en Europeanen? Zijn de Europeanen verlicht?
De Europeanen hadden de Aziaten juist kennis moeten geven, zij zouden de
verlichte moeten zijn. Maar ze hebben zichzelf alleen maar haat op de hals
gehaald. Bij de Aziaten kent men geen diefstal en moord men vertrouwd elkaar,
men kent elkaar. De echte misdadigers zijn de Europeanen. Eigenlijk vindt hij
dus dat de Europeanen nog veel kunnen leren van de Aziaten.
Sara Burgerhart: roman in brieven
1. De briefroman wordt ook wel aangeduid als roman-nieuwe stijl. Wat is
nieuw aan de briefroman?
In de briefroman wordt het verhaal verteld door middel van brieven die
verschillende personages aan elkaar schrijven. De avonturenromans draaide om
avonturen en anekdotes. De briefromans draaide juist om de gedachtes en
gevoelens van de personages.
2. Waarom zijn brieven zo geschikt om een verhaal te vertellen?
Er kunnen veel verschillende mensen aan bod komen en iedereen krijgt zijn
eigen schrijf stijl. Via de brieven konden gemakkelijk ideeën over de
verlichting overgebracht worden omdat de gevoelens en de gedachtes van de
personages beschreven konden worden en niet alleen de daden.
3. De les die Wolff en Deken hun lezeressen voorhouden zou je kunnen
omschrijven als ‘eerst denken, dan doen’. Lees de tekstpagina Sara Burgerhart.
Wat had Sara moeten denken of doen? Wie vind je naïever, Sara of R.?
Sara is natuurlijk heel naïef. Ze had
nooit met rokkenjager R. mee moeten gaan. Ze wist dat ze nooit op tijd terug
zou zijn, voordat de stadpoorten sloten. Ze had dus kunnen weten dat ze
instemde met een nachtje buiten de stad en dan had ze zelf ook kunnen bedenken
wat R. zou willen van haar.
